शिक्षाविद् भन्छन्, ‘संविधान अनुरुपको शिक्षा दिन नसके संविधानै खारेज गर्नुपर्छ’

काठमाडौं । शिक्षाविद् विनय कुसियतले अहिलेको शिक्षा प्रणाली संविधानको मर्मअनुसारको नभएको टिप्पणी गर्दै संविधान नै खारेज गर्न सुझाएका छन् ।

‘संविधानले पनि, अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताले पनि अहिले मातृभाषामा शिक्षणलाई, शिक्षालाई जोड दिएको छ । म भन्छु, अहिलेको अवस्था नै भयो भने संविधान कार्यान्वयन हुँदैन र संविधानलाई खारेज गर भनेर म भन्छु ।’ उनले भने ।

शिक्षा पत्रकार समूहले गरेको ‘मातृभाषामा शिक्षाः अभ्यास र चुनौती’ कार्यक्रममा शिक्षाविद् कुसियतले संविधानमै पनि मातृभाषामा पढाउने विद्यालयलाई प्रोत्साहन गर्ने र त्यसका लागि विद्यालय पनि सञ्चालन गर्ने भनेको बताउँदै सो अनुसार नहुँदा संविधानको औचित्यतामाथि प्रश्न उठेको जनाए । उनले थपे, ‘त्यसैले सो अनुरुपको हामीले शिक्षालाई अघि बढाउन सकेनौं भने संविधानलाई खारेज गरेपनि हुन्छ, अथवा संविधानमा संसोधन गरे हन्छ । हैन भने संविधानको मर्म अनुसारको शिक्षा हुनुपर्छ ।’

उनले शिक्षामा गुणस्तर कायम गर्ने विभिन्न तत्वहरुमध्ये भाषाको माध्यम पनि एक रहेको बताउँदै शिक्षामा गुणस्तर नहुनुमा सिकाइ क्षमतामा आएको र्हासलाई इंगित गरे ।

यो पनि हेर्नुस् :https://nuwagi.com/3040/ 

कार्यक्रममा राष्ट्रिय भाषा आयोगका अध्यक्ष लवदेव अवस्थीले मातृभाषाबिना अँग्रेजी बलियो नुहने बताए ।‘अँग्रेजी राम्रो गर्ने हो भने, मातृभाषाबेगर अँग्रेजी राम्रो हुनै सक्तैन। अँग्रेजी राम्रो बनाउने, नेपाली राम्रो बनाउने हो भने त उसको भाषा पहिला राम्रो हुनुपर्यो नि । जगमा यदि उसले बुझ्ने भाषा राखिएन भने त त्यहाँ नेपाली पनि टुट्छ, अँग्रजी पनि टुट्छ । अहिले भएको पनि त्यही हो’, उनले भने,‘ अहिले हाम्रा विद्यार्थी हेनुस् न कुनै भाषामा उसको दक्षता छैन । खाली सतही छ । सतही रुपमा एकदुई शब्द नेपालभाषाको नि बोल्ला, दुईचार कुरा नेपालीमा नि बोल्ला, दुईचार कुरा अँग्रेजीमा पनि बोल्ला । तर उसको भाषा के हो भन्ने नि थाहा छैन । पकडहीन किसिमको शिक्षा अहिलेको लागि घातक हो । यदि हामीले पकडसहितको शिक्षा दियौं भने नेपालको चिन्तै गर्नुपर्दैन, त्यसले देश हाँक्छ ।’

आयोगका अध्यक्ष समेत रहेका अवस्थीले कुनै पनि मुलुकले अरुको भाषाको भरमा विकास नगरेको, समृद्धि नल्याएको बताउँदै विकासको पहिलो सर्त नै आफ्नो भाषा भएको जनाए । कार्यक्रममा भाषा आयोगअन्तर्गतको मातृभाषा शिक्षाका प्रमुख तथा भाषा आयोगका उपसचिव लोकबहादुर लोप्चन तामाङले मातृभाषा शिक्षाका अवधारणा, अभ्यास, चुनौती तथा प्रयोगको सम्भाव्यता विषयमा प्रस्तृतीकरण गरेका थिए । मातृभाषा शिक्षा कसका लागि, किन र कसरी भन्ने विषयमा जानकारी दिदै उनले भने, ‘स्थानीय सरकारलाई मातृभाषामा पढाइ गर्ने अधिकार दिएपनि अँग्रेजी भाषा नै लागू गरिएको छ।’

रसुवाको ग्राड प्रावि र भीमसेनस्थान आविले तामाङ माध्यमको प्रयोग र काठमाडौँको महेन्द्र मावि, काभेको आजाद आवि, भक्तपुरको सरस्वती मावि, नुवाकोटको देउराली मावि र सानुकिम्ताङ माविले तामाङ भाषा विषय पठनपाठन गराएर मातृभाषामा शिक्षाको केही राम्रा अभ्यास गरेको उनले जानकारी दिए ।

मातृभाषामा सचेतनाको अभाव, अवधारणागत अस्पष्टता, माध्यम वा विषयमा नै प्रष्ट नहुनु, एकभाषिक वा बहुभाषिक माध्यम, लगानीको विषय, अंग्रेजी भाषाको प्रभाव र अनुगमन र मूल्याङ्कन नै नहुनु मातृभाषामा शिक्षाका चुनौती रहेको उनले जनाए ।

शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रका निर्देशक गेहनाथ गौतमले स्थानीय तहबाट घुम्ती शिक्षक राखी मातृभाषा सिकाउन सकिने सुझाव दिएका थिए । छलफलका क्रममा महेन्द्र बौद्ध स्कुलका प्रधानाध्यापक धर्मेन्द्र खकुरेलले मातृभाषा कुनै कुरा बुझाउनको लागि हो कि यो अनिवार्य हो भनेर प्रश्न गरेका थिए ।

ललितपुरका अगुवा स्रोत केन्द्रका स्रोतव्यक्ति सत्यनारायण महर्जनले ‘मातृभाषामा शिक्षा सिकाई उपलब्धिका लागि कि मातृभाषा संरक्षणका लागि?’ भन्ने प्रश्न गर्दै घर, समुदाय र स्कुलको भाषा फरक भएमा शिक्षामा समस्या पर्ने बताए । उनले हरेक कुराको सुरुवात समूदायिक विद्यालयबाट भन्दै गरिने कार्यमा सामूदायिक विद्यालय प्रयोगशाला बनाएको मा आक्रोश पोखे ।

सयल श्रेष्ठले नेपाली र अगँ्रेजी मात्र नभएर मातृभाषा समेत जोडी विद्यार्थीलाई तीन भाषामा पढाइ बहुभाषिक क्षमाताका विद्यार्थी उत्पादन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । उनले बच्चाले जबसम्म आफ्नो मातृभाषामा पढ्न पाउदैन तबसम्म बालमैत्री बातावरण सृजना नहुने बताएका थिए ।

:408 Views

Leave a Reply